تبلیغات
دبستان پسرانه هیئت امنایی شهید بهشتی شهرستان بانه - نقش پیش دبستانی در توسعه یافتگی آموزش و یادگیری مهارتهای زندگی (قسمت دوم)

اهداف مربوط به رشد جسمی ـ حرکتی

         رشد جسمی و حرکتی یک کودک تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند عوامل ارثی ، وضعیت تغذیه ، شرایط عمومی بدن ، فرصتهای ورزشی و حرکتی قرار می گیرد . رشد حرکتی به صورت یک الگوی قابل پیش بینی جریان دارد در حالی که توالی رشد هر کودک در طی عبور از رشد حرکتی تقریباً ثابت است ، میزان و نحوه ی رشد او در هر یک از مراحل کودکی به کودک دیگر متفاوت است و هر کودک از جدول زمانی خاص خود پیروی می کند .

        سالهای اولیه زندگی کودکی ، مرحله مطلوبی برای یادگیری مهارتهای حرکتی است زیرا کودک در این سنین بسیار فعال و پر جنب و جوش است و از فعالیت لذت می برد . بدن کودک بسیار انعطاف پذیر ، برای بازی و فعالیت آماده است . در مراکز پیش دبستانی نیز فراهم کردن فرصتهای برای جنب و جوش ، فعالیت و بازی کودکان اهمیت بسزایی دارد زیرا استخوانها و ماهیچه ها ی کودکان هنوز در این مرحله در حال شکل گیری و رشد است .

        در انجام فعالیتها باید سعی کرد فعالیتهای را بر طبق مرحله رشد ، علایق و نیازهای کودک انتخاب نمود که علاقه کودک را بر انگیزند و استفاده از ماهیچه های مختلف رشد و هماهنگی بین آنها را میسر سازند .

  در مراکز پیش دبستانی  با اجرای فعالیتهای ویژه به مواردی چون :

·        توجه و کنترل قد و وزن کودکان

·        ترتیب دادن فعالیتهایی در جهت رشد هماهنگی ماهیچه های درشت « رانها ، پاهها ، تنه ، ساقها و بازوها »

·        رشد هماهنگی ماهیچه های ظریف « انگشتان ، ماهیچه های مچ دست ، چشم و دست »

 

         با این هماهنگی های کودکان را برای فعالیتهای بعدی مانند نوشتن و انجام دادن کارهای هنری و فعالیتهای دیگری که مستلزم مهارتهای هنری و حرفه ای پیچیده است آماده می کند .

        از آنجا که بازی اغلب با فعالیت بدنی همراه است ، ارتباط نزدیکی با رشد و تربیت اندامهای بچه ها ، مهارتها ی جنبشی مناسب و آمادگی بدنی آنها دارد . چرا که بچه ها بدنشان را با شدت و لذت به کارهای جسمی وا می دارند و همزمان با آن به مهارتهای می رسند که آنها را قادر می کند از نظر بدنی احساس اطمینان ، ایمنی و اتکا به نفس کنند .

 

اهداف مربوط به رشد زبان

        رشد گویایی در دوره دوم کودکی بسیار سریع است یک کودک در سه سالگی حدود 800 کلمه ، در چهار سالگی 1500 کلمه ، درپنج سالگی 2000 کلمه و در شش سالگی 2500 کلمه را می داند و می فهمد . در صورتی که کودک در مراکز پیش دبستانی بطور صحیح آموزش داده شود گنجینه لغات وسیع تری پیدا می کند  .

 

 

        در نظر پیاژه[9] خود مداری کودک[10] ، با خود سخن گفتن خرد سالان و یا حرف زدن گروهی بدون شنیدن حرفهای دیگران از ویژگیهای بارز این مرحله رشد است یعنی کودکان سه تا شش ساله به رغم حضور در گروه ، بدون توجه به حضور دیگران حرف می زنند و در واقع به حرفهای دیگران گوش نمی دهند . كودکان از نظر سطوح و کیفیت اکتساب زبان با یکدیگر تفاوت دارند . بعضی حرف زدن را زود تر از دیگران  شروع می كنند و عده ای دیرتر ، بعضی پر حرف هستند و عده ای ساکت . اگر چه این تفاوتها تا حدودی ریشه در وراثت دارند ولی تا حدود زیادی به نوع محیط و عوامل محیطی کودک بستگی دارد .

        کودکانی که اجازه صحبت کردن به آنها داده شود براحتی عقاید خویش را بیان می کنند و در یادگیری زبان پیشرفت بیشتری خواهند داشت . کودکان قبل از ورود به مراکز پیش دبستانی ، زبان و سخنگویی را از خانواده ی خود تجربه کرده اند با برخورداری از مدارس پیش دبستانی و مهیا نمودن تجربه های محیطی صحیح ، واژگان گفتاری و گنجینه لغات آنها به طور مستمر و به سرعت افزایش می یابد .

 

 

اهداف مربوط به رشد شناختی

        کودکان از یک جریان سه مرحله ای می گذرند تا به نگهداری ذهنی برسند . ابتدا مفاهیم را به سادگی درک می کنند سپس به مرحله انتزاعی می رسند که در آن مفاهیم را در بعضی از  موقعیتها درک می کنند . و سر انجام مفاهیم را بطور کامل درک می کنند به نحــوی که می توانند به تمام موقعیتهایی که به نوعی خاصی از نگه داری ذهنی را ایجاب می کند پاسخ دهند . کودکان در این دوره سنی ادارک کاملی از مفاهیم انتزاعی و غیر عینی ندارند و درک کودک از نظر کیفیت ، متفاوت از میزان درک بزرگترها است .

         رشد ادراکی با رشد حواس آغاز می شود یعنی زمانی که کودک به محرکهای خارجی از قبیل نور ، رنگ ، صدا و طعم و بو عکس العمل نشان می دهد . فعالیتهای فکری از نخستین مرحله رشد کودک آغاز می گردد . که بوسیله اعمال حسی و حرکتی مشخص می شود یعنی عمل ارگانیسم ، تاثیر متقــابل کودک و محیط است و علت اولیه اعمال بشمار می رود پاسخگویی به نیازهای طبیعی کودک و فراهم کردن محیطی که بتواند در آن تجربه های مناسب و کافی کسب کند به مقدار زیادی بر رشد کودک اثر می گذارد و کنجکاوی طبیعی کودک و علاقه زیاد او را به فهمیدن ، باعث می شود که هر چه بیشتر در محیط خود به جست وجو  بپردازد .

 

اصل تعلیم و تربیت فراهم کردن امکانات یادگیری فعال است .

 

         بر اساس نظریه شناختی پیاژه مربیان مراکز پیش دبستانی در برنامه ی آموزشی خود رشد عقلی و شناختی کودکان را با آموزش مفاهیم و مهارتهای اساسی مد نظر داشته باشند .

 

اهداف مربوط به رشد خلاقیت 

        همه کودکان استعداد و توانایی خلاقیت را دارند اگرچه ممکن از نظر میزان دارا بودن قدرت خلاقه متفاوت باشند . خلاقیت ذاتی نیست و در خلاء شکل نمی گیرد ، بلکه می تواند آموزش داده شود هر چه دانش و تجربه کودکان بیشتر باشد پایه و مبنای کوشش های خلاق آنها کیفی تر است . به کودکان یاد دهیم که به راههای غیر معمولی فکر کنند  و از طریق تفکر واگرا به بررسی مشکلات پرداخته و به راه حلهای مناسب دست یابند . چرا که جریان خلاقیت ، جریانی از قبل ساخته شده نیست ، بلکه روندی زاینده و قابل تغییر می باشد .

         آزاد گذاشتن دانش آموزان برای آفرینش هنری با استفاده از وسایل گوناگون تاثیر بهتری در رشد روانی و ذهنی و شخصیت کودک دارد . با اجرای فعالیتهای آموزشی « نقاشی ، مجسمه سازی ، بازی ، نمایش آزاد » و بر انگیختن کنجکاوی طبیعی کودکان فرصتهای لازم فراهم می آورد چرا که در سنین کودکی و دوران پیش دبستانی نقش بازی و نقاشی در پرورش خلاقیت تاثیر بسزایی دارد چرا که بازی از درون نشات می گیرد ، بیان کننده شخصیت اصیل و واقعی او به محیطش می باشد .

        نقاشی از جمله فعالیتهای است که کودک از همان سالهای آغاز زندگی به صورت فعال به آن می پردازد . هدف اصلی از نقاشی بیان عواطف و احساسات درونی و برقراری ارتباط با محیط پیرامون خود است .

 

(( کودکان بدون نیاز به آموزش تکنیک های هنری ، به طور طبیعی

 توانایی خلق آثار زیبا را دارند و این مهارت بخصوص در نقاشی آنان مشهود است[11] ))

 

        در مراکز پیش دبستانی با در نظر گرفتن فضای مناسب و در اختیار قرار دادن وسایل و ابزار نقاشی ( گچ ، مداد شمعی ، گواش های قابل شتسشو و ... ) زمینه پرورش خلاقیت و ابراز وجـود آنها ، احساسها و نیازهای خود را بیان می کنند . به این ترتیب هنر کودکان وسیله ای است که از طریق آن خواستها و مشکلات خود را به شکل خلاق و مطلوب منعکس می سازند و در نتیجه سلامت روانی آنان تامین می شود .

        بازی فعالیتی است که در رشد جسمانی و یادگیری ( رشد زبان ) کودکان تاثیر بسیاری دارد و معیارهای اخلاقی و اجتماعی را در آنها شکل می دهد . مهارتها و تجارب کودک از طریق بازی رشد می کند و پشتوانه آن وسایل و مواد  گوناگون و مربیان با تجربه ای هستند که بازی را بهترین طریق یادگیری و رشد کودک بحساب می آورند . بازی برای کودکان امری طبیعی و منطبق بر فطرت اوست و سبب رشد همه جانبه او می شود . کودک از بازی لذت می برد و انرژی بی پایانی برای انجام دادن آن دارد . از طریق بازی کودک نحوه ی زندگی در جامعه را می آموزد  و برای بزرگسالی آماده می شود .

         بطور کلی کودک با بازی زندگی می کند و از آن لذت می برد و ضمن آن مهارتهای جدیدی را کسب می کند ، علاوه بر رشد اتکای به نفس و آشنایی با محیط ، حدود توانایی های خود را می شناسد و سعی در بهبود کمبود های خویش می کند . ناگفته نماند که مقید و محدود کردن کودکان و بازیهایی که مربیان انتخاب می کنند کار آسانی است اما برای اینکه بازی در جهت رشد همه جانبه وی قرار گیرد ، آگاهی از مراحل رشد شرط لازم برای هدایت کودکان در یک محیط مناسب و بر مبنای حفظ آزادیهای معقول آنان است تا ازاین طریق ، آموزش غیر مستقیم  را در خلال بازی فراهم کند .

 

اهداف مربوط به رشد اخلاقی

       اخلاق از نظر پیاژه مانند هوش در قالب مراحل نظام دار و مدوام رشد می کند که وابسته به رشد شناختی كودك است که تواناییهای ذهنی و شناختی افارد مراحل رشد اخلاقی آنان را تعیین می کند .

        رشـد اخلاقی افراد ، حاصل تاثیر متقابل رشـد شناختی آنها و محیط اجتماعی است برای تشخیص و ارزیابی عکس العملهای کودک در موقعیت های اخلاقی و در برنامه ریزی پرورشی شخصیت کودک بایستی از رشد اخلاقی آنان مطلع باشیم .

        استفاده از تنبیه و سرزنش در تربیت اخلاقی کودک ، جایز نیست چرا که کودک برای فرار از تنبیه و جلب رضایت بزرگتـــرها کار نیک را انجام می دهد و از بدی دوری می جوید در حالی که الزاماً یک ارزش اخلاقی در وی درونی نشده است . لازم است والدین و بزرگترها در رشد اخلاقی کودک بعنوان الگو عمل نمایند یعنی آنچه را بیان می کنند خود نیز بدان عمل کنند تا دو گانگی گفتار و کردار پیش نیاید .

بنابر فرموده حضرت رسول اکرم ( ص ) در زمینه تربیت اخلاقی که فرزندانمان را درنیکی یاری کنیم به چهار طریق ممکن است :

1 ـ بیش از توانمندی وی از او وظیفه نخواهیم .

2 ـ با اعمال خود آنچه را که کودک انجام داده است تشویق وقبول کنیم .

3 ـ او را به گناه و سرکشی وادار نکنیم .

4 ـ به او دروغ نگوییم و در برابر وی اعمال نادرست انجام ندهیم [12].

         پس لازم است در مراکز پیش دبستانی ضمن توجه به سن کودک و رشد همه جانبه ، خصوصاً رشد عقلی وی مربیان مسائل اخلاقی را مطابق رشد ذهنی کودکان طرح نمایند .

« رشد اخلاقی هم از رشد ذهنی پیروی می کند و هم تحت تاثیر محیط و آموزش قرار گیرد . »[13]

       

         حال با توجه به تشریح مختصر اهداف مراکز پیش دبستانی و تاثیر این مراکز بر سازگاری عمومی مدرسه در ابعاد پیشرفت تحصیلی و رشد تکلم فارسی و آموزش مهارتهای اجتماعی و کاهش رفتارهای طغیانی و کناره گیری اجتماعی ، با به اجـــرا درآوردن صحیح و پیشرفته واحـــدهای کار تنظیمی و در صورت نیاز گسترده  ، اقداماتی به عمل آید . چرا که نتایج تحقیقات موید سرمایه گذاری بیشتر برای آموزش بهتر و برنامه های کیفی در این دوره به علت کسب موفقیتهای بیشتر کودکان در سالهای آتی بعد از گذرانیدن دوره پیش دبستان است .

         آموزش و پرورش پیش از دبستان از طریق غنی سازی محیطی ، کودکان را واردار می سازد که به کسب تجارب ادراکی و ذهنی جدیدی بپردازد . در محیط معمول خانواده ، کمبود محرکهای محیطی و عدم امکان تجارب حسی و حرکتی و ذهنی هدفدار ، اثرات نا مطلوبی بر روند  رشد روانی و اجتماعی کودکان می گذارد و علاوه بر آن غنی سازی محیطی از طریق افزایش محـــرکهای اجتمــــاعی ، ادراکـــی ، عاطــــفی موجب کاهش عقب ماندگیهای رشدی حاصل از فقر محیطی می شود .

10

 


  در خاتمه موارد ذیل بعنوان پیشنهاد و راهکار تقدیم می گردد .

*   پیشبرد آموزش پیش دبستانی به گونه ای که از کیفیت های لازم برای ایجاد احساس عشق و احترام و مسئولیت و اتحاد در کودکان برخوردار باشد .

*   تاکید داشتن بر این که کودکان از طریق تجربه ارزشها را کسب می کنند .

*  برخورداری کودکان از حقوق مساوی با در نظر گرفتن تفاوتهای شخصی ، نشان دادن علایق عشق و احساس بدون تبعیض و عدم تنبیه

*   گسترش ارزشهای اجتماعی و فرهنگی کودکان

*   فراهم نمودن پروژه های آموزشی برای کودکانی که آموزش پیش از دبستان ندیده اند .

*   گشودن مراکز پیش دبستانی در مدرسه های کنونی و استفاده از ظرفیتهای موجود .

*  توسعه و گسترش فعالیتهای پیش دبستانی از شهر به مناطق محروم ( در اختیار قرار دادن یک وسیله نقیله مناسب « اتوبوس یا مینی بوس » که وسایل و اسباب بازیهای لازم تهیه شده با وسایل ساده در آن جای داده شود . تا به عنوان کلاس پیش دبستانی متحرک از آن استفاده شود ) به منظور بالابردن میزان آگاهی اولیای کودکان با اهداف و فعالیتهای مراکز پیش دبستانی .

*   تهیه و تدوین برنامه های آموزشی تلویزیونی به منظور کمک به پیشرفت زبانی

*   غنی سازی موضوعات و محتوای آموزشی دوره پیش دبستانی .

*   تربیت مربیان و تقویت دوره آموزشی و بالا بردن سطح علمی آنان در رابطه با مسائل روانشناسی کودک 

 

      ضمن مورد توجه قرار گرفتن برنامه  و محتوای درسها  ، میزان و چگونگی یادگیرنده های  کودک از فرایند آموزش در کلاس  ، دوره های آموزشی ، مربیان باید درکار با کودکان این دوره برنامه درسی خود را به روشی منطقی و پیوسته بنا نهند و تجربه و تحلیل درست داشته باشند .

 

کودکی

 

درعمق وجود همه ی ماست با چشمان آنهاست که همگی باید به آینده آنها بیندیشیم .

جهان پر از کودکانی باهوش و خلاق است

 که با ذوق و ابتکار خود به زندگی ما معنی می بخشند

 بیایید با کمک هم در جهت بهبود کیفیت تحرکات و تغییرات مطلوب آنها

فرایند رشد مطلق و ادراک کودکان را فراهم نماییم