تبلیغات
دبستان پسرانه هیئت امنایی شهید بهشتی شهرستان بانه - مشکلات و معضلات کلاسهای چند پانه (قسمت دوم)
شنبه 5 بهمن 1387

مشکلات و معضلات کلاسهای چند پانه (قسمت دوم)

   نوشته شده توسط: کاوه سمیعی    

راه حلها و پیشنهادات

1 ـ تدوین مطالب و مفاهیم آموزشی با توجه به نیازهای محلی  و منطقه ای ( آمایش سرزمین ) و غیر متمرکز نمودن کتب درسی ، بطوری که فرصت مناسب برای کسب مهارتهای زندگی و یادگیری فراگیران را تسهیل نماید . معلمان چند پایه با دقت و هنر و ابتکارهای خاص خویش ، برای توزیع مناسب و برنامه ریــزی صحیح و اصولی در تقسیم زمان بین پایه ها ، در جهت رفع خلاء و مشکل کمبود زمان اهتمام ورزند .

2 ـ جهت بهبود وکیفیت میزان تاثیر فضا های آموزشی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان بهتر است امکانات بودجه در حدی باشد که ویژگیهای اقلیمی و فرهنگی خاص هر منطقه را در نظر بگیرند . هر سال مبلغی از طرف مدیریت آموزش و پرورش جهت تعمیر و تجهیز فضا های آموزشی به مدارس اختصاص داده می شود . گاهاً مشاهده شده است که اکثر مـدیران سرانه ی واریزی را جهت برخی تعمیرات غیر ضروری و اساسی صرف می نماینــد حال با تجمیع این سرانه ها می توان هر سال فضای مناسبی را با توجه به استانداردهای ساخت و ساز فضاهای آموزشی هزینه نمود .

 استفاده از فضاهای پیش ساخته ( کانکس ) که از دو جنبه دارای اهمیت می باشد

 الف ـ این فضاها متناسب با استانداردهای آموزشی از کیفیت بالای برخوردار است .

 ب ـ در برخی موارد مشاهده شده است که در برخی از روستا ها با توجه به کاهش آمار دانش آموزی ، مدارس عملاً به تعطیلی کشیده شده است ، می توان با اختصاص مبلغی ( حدود یک میلیون ریال ) از این همین فضای پیش ساخته برای روستاهایی که فاقد فضای آموزشی مناسب هستند استفاده نمود . ( جابجا نمودن آن )

3 ـ معلمان باید به مسائل روان شناسی  و تربیتی آگاه باشند و به هر گروه سنی توجه و رفتار خاص آن گروه را بنمایند . و از هر جهت تفاوتهای جسمی ، ذهنی و عاطفی دانش آموزان را مورد عنایت قرار دهند. همچنین با دایر نمودن کلاسهای ضمن خدمت آموزشی سطح آگاهی و معلومات معلمان به مسائل روان شناسی و تربیتی بالا برد .

4 ـ معلم چند پایه باید هنگام برنامه ریزی درسی و آموزشی و اجرای مراحل تدریس و یادگیری کلیه  تفاوتها را در نظر داشته باشد . به دانش آموزان به عنوان افرادی که هر کدام نیازهای فردی ویژه خود دارند ، بیشتر توجه کنند . بنابراین لازم است که دانش آموزان خود را خوب بشناسد و از برنامه ها و شیوه های تربیتی خود کاملاً آگاه بوده تا از تطابق مسائل تازه تربیتی ، آن با نیاز های فراگیران مطمئن شود . به قول معروف برکلیه اصول روانشناسی یادگیری و تربیتی مسلط باشد و همه فن حریف باشد .

5 ـ یکی از راهکارهای مهم و اساسی در دستیابی به تحقق بهینه کیفیت یادگیری و تدریس نقش وسایل کمک آموزشی  می باشد . معلم کلاسهای چند پایه برای رفع این خلاء و مشکل با شناخت محیط و استفاده از امکانات طبیعی موجود در روستا تلاش کنند . با سهیم نمودن فراگیران به تهیه و ساخت وسایل ساده از مواد و اشیا دور ریختنی سهمی از تحقق اهداف آموزشی خویش را برعهده دارند . برنامه ریزی در جهت افزایش میزان سرانه های آموزشی و تخصیص درصدی از آن به تهیه وسایل کمک آموزشی . برخی از وسایل کمک آموزشی از قیمت بالایی برخوردار هستند ، که امکان تهیه آنها برای همه ی مدارس وجود ندارد . مدیریت یا نمایندگی های آموزش و پرورش می توانند این وسایل را خریداری نمایند و بصورت امانی در اختیار مدارس قرار دهند . ( مثال : در سال تحصیلی جاری جهت تدریس بخش جانداران ساده و نشان دادن جانداران تک سلولی و چگونگی تولید مثل آنها به شدت به یک دستگاه میکروسکوپ قوی احتیاج داشتم به همین منظور آن را بطور امانی برای مدت یک هفته از مدارس دریافت نمودم در همین راستا سایر کلاسها نیز از این وسیله برای آموزش استفاده نمودند )  

6 ـ اولیا دانش آموزان را به اهمیت و ارزش آموختن  به عنوان سرمایه گذاری مفید و موثر  توجیه نمایند و اولیاء بدانند که تحصیل موجبات کسب مهارتهای زندگی و شغلی آینده فرزندانشان را تامیـــن می نماید . البته دادن این آگاهی ها به برنامه ریزی دقیق تر و صد البته ایثار و از خود گذشتگی معلم کلاسهای چند پایه نیاز دارد .

7 ـ برای گسترش توانایی زبانی فراگیران می توان با تشکیل کلاسهای پیش دبستانی  و توسعه دامنه فعالیتهای این کلاسها در مدارس روستایی چند پایه  به مدد مربیان پیش دبستانی استفاده نمود .( یک مربی در طول هر هفته به مدت یک روز در روستاهای همجوار به آموزش این  فعالیتها بپردازد ) . تبلیغ و اطلاع رسانی و ایجاد برنامه های آموزشی مورد نیازبا توجه به بافت فرهنگی و منطقه ای از طریق رسانه های آموزشی ( رادیو و تلویزیون استانی ) جهت گسترش و توسعه اطلاعات عمومی فراگیران  .

8 ـ تغییر حجم و محتوای کتابهای درسی و متناسب نمودن آن با کلاسهای چند پایه ، مدد جستن از نظرات معلمان مجرب و کارشناسان علوم تربیتی و متخصصان امور آموزشی در طراحی کتب و زمان تدریس و چگونگی انجام عمل تدریس در کلاسهای چند پایه ، تشکیل گروههای آموزشی کلاسهای چند پایه و تعیین سر گروههای مبنی بر تبادل اندیشه ها و تجارب تدریس همکاران . برنامه ریزی در جهت غیر متمرکز نمودن محتوا و مفاهیم کتب درسی چند پایه با توجه به اولویت ها و نیازهای منطقه ای و بومی .

9 ـ نظر به اینکه اکثر همکاران تردد می نمایند و نمیتوان آنها را به بیتوته در محل خدمت خود مجبور نمود لازم است مدارس روستایی به صورت یک نوبته ( شیفت صبح ) اداره شوند و کلاسهای درس از ساعت 9 صبح شروع به کار نمایند ، یا اینکه امتیاز بیتوته در روستا به میزان قابل توجهی افزایش یابد تا انگیزه بیتوته در همکاران ایجاد شود . کنترل نحوه و کیفیت حضور همکاران بصورت جدی تحت نظر قرار گیرد چرا که تا به حال در خصوص تاخیر در محل خدمت با هیچ معلمی برخورد قانونی نشده است ( کسی از حق فراگیران دفاع ننموده است ).

10 ـ وزرات آموزش و پرورش ضمن توجه خاص به موضوع جنسیت و زبان در کتابهای درسی تا حدود قابل ملاحظه ای از طرح این مسائل در تدریس ممانعت ایجاد نموده است و همچنین کارشناسان امر آموزش و تدریس خصوصاٌ معلمین از روانشناسی علوم تربیتی و دیگر رشته های علوم نیز مدد جسته اند تا هر چه کارآمدتر مسائل تربیتی و اخلاقی و فرهنگی را به فراگیران انتقال دهند . در برخی موارد خاص می توان از مشاوران خبره جهت حل مشکلات تربیتی و اخلاقی فراگیران بهره جست . اولیاء فراگیران را آگاه نمود تا در حضور فرزندانشان از کلمات و الفاظ « نباید های زبانی » استفاده نشود . در برخی موارد برخوردهای نا آگاهانه اولیاء فراگیران و رفتارهای نادرست آنان در برابر دیده گان فرزندانشان صورت نگیرد .      

11 ـ معلمین کلاسهای چند پایه باید از سوگیری فرهنگی پرهیز کنند . به عبارت دیگر ، بافت فرهنگی و اجتماعی مناطق عشایری و روستایی محل آموزشی را مورد توجه قرار دهند . برقراری روابط سالم با محیط اجتماعی و یکسان رفتار کردن با فرزندان طبقات گوناگـــون را مد نظر قرار داده و انتظارات خود را از عملکــرد شاگردان بر پایگاه اجتمـــاعی آنان مبتنی کنند .

12 ـ ضمن ایجاد نگرش مثبت در همکاران در توجه به کیفیت آموزش و یاددهی ،  می توان درصد قبولی مدارس را با گزارشهای بازدید راهنما معلمین که در طول سال تحصیلی از این کلاسها بعمل می آورند مقایسه نمود . تا میزان واقعی بودن آمار و ارقام درصد های قبولی عینی تر باشد . و همچنین بر تعداد دفعات بازدید راهنما معلمان از این کلاسها افزود .

13 ـ ضمن تشویق اولیاء به اطلاع و آگاهی از وضعیت تحصیلی فرزندانشان در جریان یاددهی و یادگیری و میزان تواناییهای آنها ، می توان از حد انتظارت والدین کاسته و با ارسال کارنامه ماهانه که بطور واقعی تنظیم شده باشد . میزان و چگونگی کسب مهارتهای زندگی آنها را در آینده برای فرزندانشان روشن شود .

14 ـ با ارسال برشور هایی در خصوص شیوه های طراحی سوالات استاندارد میزان آگاهی معلمان را افزایش داده و جهت ایجاد تغییرات مطلوب در ارزشیابیها گامهای اساسی برداشته شود . از نیرو و توان کاری معلمین راهنما برای تدوین و طراحی سوالات استاندارد استفاده نمود .

15 ـ تشکیل گروههای آموزشی چند پایه از معلمین مجرب  و کارآزموده در زمینه روشهای موثر تدریس،کلاسداری و ارزشیابی کلاس های چند پایه و همچنین تدوین ماهنامه آموزشی کلاسهای چند پایه که می تواند منبع مثمرثمری برای انتقال تجربیات و پیشنهادات و راهکارهای بهبود کیفیت این مدارس برای معلمین شاغل در کلاسهای چند پایه باشد .

16 ـ تقویت بنیه علمی و فنون تدریس معلمان در دوره ابتدایی ، بخصوص در کلاسهای چند پایه از طریق آموزشهای حضوری و غیر حضوری  و بالا بردن سطح آگاهی و اطلاعات علمی معلمان چند پایه با گذاشتن دوره های ضمن خدمت مفید و موثر ، تدوین و تالیف کتابهای و مجلات علمی در خصوص شیوه های تدریس ، اصول و مبانی برنامه ریزی درسی ، کلاســداری ، ارزشیابی تحصیلی کلاس های چنــد پایه گام موثری در بالا بردن کیفیت آموزشـی و تربیتی این کلاسها می باشد .

17 ـ مشاوران در نظام آموزشی به منزله بال برای پرنده می باشد . در صورتی که از تخصص و مهارت شغلی آنها در روند آموزشی و تربیتی کلاسهای چند پایه استفاده شود بسیاری از مشکلات تربیتی فراگیران رفع می گردد . در حال حاضر هر معلم راهنما کار نظارت حدود 25 واحد آموزشی را برعهده دارد ( در مدارس روستایی ) می توان هم روش نظارت بر مدارس روستایی را برای مشاوران در نظر گرفت .

18 ـ تالیف کتابهای آموزشی و کمک آموزشی برای تقویت بنیه علمی فراگیران کلاسهای چند پایه و مختلط روستایی .

19 ـ توجه ویژه به معلمان کلاسهای چند پایه و در اختیار قرار دادن امکانات رفاهی و برگزاری اردوهای تفریحی و علمی برای این دسته از معلمان زحمت کش فراموش شده ، چرا که بارها اردوهای تفریحی برای کادر اداری و مدیران تدارک دیده شده اما به این معلمان ( پنچ معلم و یک مدیر و خدمتگزار و ... ) بهای نمی دهند .

 

نقش کلیدی راهنما معلمان در ارزشیابی فعالیتهای کلاسهای چند پایه

        رمز موفقیت و دست یابی هر برنامه ای ،  به اهداف نهایی ، شناخت گام به گام موقعیت ها ، کاستی ها  ، بازنگری و اصلاح برنامه درمراحل اجرایی بستگی دارد . این امر تنها از طریق برنامه های نظارت و راهنمایی و ارزشیابی های مسیر است . حلقه ارتباطی بین عوامل اجرایی آن معلمان راهنما هستند .

        نظارت و راهنمایی فعالیتی است که مستقیماً به امر تدریس و یادگیری و نیر عواملی که با این دو فرایند مرتبط است ، یعنی معلم ، فراگیر ، برنامه های درسی و مواد آموزشی و فضای فیزیکی و اجتمااعی مدارس مربوط می شود .

« کونتز[11] » عقیده دارد رهبری شامل تمام فرایند هایی است که سبب آغاز و ادامه فعالیت می گردد . بخشی از این کارکرد راهنمایی نامیده می شود . که یکی از آن ها ، استقرار معلمان راهنما در مدارس چند پایه می باشد .

 که گاهی اوقات از آنها با اسامی متفاوتی چون (( راهنمایان تعلیماتی ، معلم مدد کار )) و غیره نام برده می شود .

       معلم راهنما نه تنها به ارزشیابی و ارشاد ، معلمان مدارس می پردازد ، بلکه در حین انجام  دادن وظایف عملکرد خود او نیز مورد ارزشیابی قرارمی گیرد . حتی درصد قابل توجهی از معلمان عقیده دارند که معامان راهنما نیازمند بهبود توانایی های خود در زمینه راهنمایی معلمان در ابعاد آموزشی و پرورشی هستند .  وظایف معلمان راهنما طیف وسیعی از مجموعه فعالیتهای اداری و آموزشی را در بر می گیرد . در بازدید ها نباید مثل بازدید های اداری حنبه صوری پیدا کرده و فاقد ارزش باشد . باید فرهنگ راهنمایی و ارشاد را در بازدیدها سر لوحه کار خود قراردهد و بتواند در تمامی زمینه معلمین چند پایه را همراه و همدم باشد نه جنبه به اصطلاح « مچ گیری   » را در نظر بگیرد .

        معلمان راهنما باید از اصول محکم بر قراری روابط انسانی صحیح و سالم و منطقی برخوردار باشند ، به گونه ای با معلمان رفتار کنند که آنها بتوانندبه راحتی مشکلات خود را با معلم راهنما در میان بگذارد . به آراء و عقاید آنان احترام بگذارند و از نو آوری معلمان د رمدرسه قدردانی کنند و تواناییهای علمی آنان را به سایر معلمان انتقال دهند . چرا که معلمان راهنما بیشترین برخورد ها و تعاملات را با معلمین چند پایه دارند .

 

جمع بندی و نتیجه گیری

       با علم به مشکلات و معضلات موجود در مدارس چند پایه ، در حال حاضر نه آماری از تعداد دانش آموزان کلاسهای چند پایه و نه آمار دقیقی از تعداد معلمان شاغل در این کلاسهای درس وجود دارد و جالب این که ضمن افزایش سال به سال تعداد کلاسهای چند پایه حتی نامی از دانش آموزان این کلاسها در مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش وجود ندارد . تا به حال هیچ گونه تحولی در زمینه حل مشکلات و معضلات آموزش و تربیتی ایجاد نشده است . با نگاهی گذار به ( پیوست شماره 2 و 3 ) عملاً مشکلات و معضلات آموزشی کلاسهای چند پایه از جمله فضاهای آموزشی ، وسایل کمک آموزشی ، جنسیت فراگیران ، ترکیب پایه ها ، سطح معلومات ( مدرک تحصیلی ) معلمان و تجربه در کلاسهای چند پایه  و میزان تاثیر گذاری متغییر ها بر روند کیفیت و پیشرفت تحصیلی فراگیران بطور نمایان دیده می شود . شناسایی معضلات و مشکلات تربیتی به دلیل عدم وجود معیارهای سنجش و اندازه گیری متغیرهای رفتاری مبهم می باشد ، مگر به نظرات همکاران شاغل در این کلاسها اکتفا نماییم . ( پیوست شماره 1 )

در این راستا سعی کرده ایم با نگرش مثبت خود و برداشتن گامهای ، به شناسایی مسایل و مشکلات آموزشی و تربیتی بپردازیم . ریشه های اصلی و گاهاً تاسف بار چالشهای افت تحصیلی و ترک تحصیل دانش آموزان مناطق محروم روستایی را درمان و در جهت افزایش کیفیت کلاسهای چند پایه اولویتهای اساسی را در سرلوحه کار برنامه ریزان و تصمیم گیرندگان مسائل آموزشی و تربیتی قرار دهیم . چرا که اگر مسئولان به حال این گونه کلاسها فکری اصولی و بنیادی ننمایند بر مشکلات و معضلات افزوده می شود . با توجه به توسعه روز افزون علوم و فنون ، یادگیری برای فراگیران تحمل ناپذیر و برای معلمان کسل کننده خواهد بود .