تبلیغات
دبستان پسرانه هیئت امنایی شهید بهشتی شهرستان بانه - روش های نوین تدریس بر اساس برنامه ی فعالیت های مکمل و فوق برنامه

با توجه به اینکه هر چه مطالب و مفاهــیم آموزشی از حالت رسمی و مدرسه ای خارج شود برای فراگیر جالب تر و لذت بخش تر  خواهد بود و هرچه لذت بخش تر هم باشد یادگیری بهتر ، بیشتر و ماندگار تر می باشد . امروزه کشور های پیشرفته ی دنیا در کنار آموزش مدرسه ای و رسمی ، فعالیت های دیگری را برنامه ریزی کرده اند که حالت رسمیت آن کمتر می باشد و آن همان فعالیت های مکمل و فوق برنامه می باشد . صاحب نظران امر آموزش و پرورش به کمک این فعالیتها سعی می کنند که دانش آموزان  را خلاق بار آورند و خلاقیت در آنان توسعه یا  فعال نمایند .

        خلاقیت چیست و انسان خلاق چه کسی است ؟ خلاقیت در چه شرایطی بهتر و بیشتر به وجود می آید .

خلاقیت بر محور چه اصولی است ؟         1 ـ دانش و مهارت       2 ـ نگرش درونی        3- تفکر خلاق

       برای ایجاد این شرایط بخصوص شرط سوم لازم است ، که مطالب رسمی و غیر رسمی آموزشی از طریق روش هایی تدریس شود که تفکر خلاق را در فراگیران تقویت نماید . در مجموع به این روش ها ، روشهای فعال خلاقیت می گویند .

 روش سخنرانی فعال :

        ما می دانیم که در تمام مجامع و محافل آموزشی و اداری اعلام می گردد که از روش سخنرانی کمتر استفاده شود و سعی بر آن است که از روش های فعال استفاده شود ولی هر روز شاهد گسترش این روش و بکار گیری آن  در بعضی از کلاس ها هستیم  . البته در بعضی از موقعیت ها ناچار هستیم که از روش فوق استفاده کنیم ( مثلاً  یکی از بزرگان مملکتی  وقتی در جمعی قرار می گیرد   نمی تواند برای ارائه مطالب خود از روشی غیر از روش سخنرانی استفاده کند )

 مراحل روش سخنرانی فعال   :

1 ـ بیان موضوع ،  ارزشیابی تشخیصی و ایجاد انگیزه

2 ـ ارائه مطلب ( شیوه بیان ، تن صدا باید یکنواخت نباشد ـ معلم سعی کند مکان خود را تغییر دهد ـ در حین تدریس سوالاتی را بپرسد ـ برای تدریس از تصاویر ، نمودار و ... استفاده کند .)

3 ـ جمع بندی و نتیجه گیری : جهت حسن ختام جلسه و جلب توجه و علاقه ی فراگیران به بحث و گفتن شیره و لُب مطلب لازم است و در پایان جلسه از موضوع جمع بندی کافی به عمل آید و نتیجه گیری کافی حاصل گردد . 

روش بارش مغزی یا فکری

        بارش فکری عبارت است از اجرای فن حل یک مسئله با انباشتن فکر و اندیشه ی یک عده از افراد همگن و هم رأی که با  میل وعلاقه ی خود در این جلسه ی اعلام  نظر و هم اندیشی  شرکت می کنند .

قوانین روش بارش فکری

ü      انتقاد ممنوع  است .                                               -    قضاوت و ارزشیابی ممنوع است .

ü      کمیت اندیشه ها و نظرات  مطلوب است .               -    ترکیب و تلفیق اندیشه ها آزاد است .

ü      حضور افراد داوطلبانه و اختیاری است .                   -      مشابه سازی نظر ها آزاد است .

     در زمینه بارش فکری تحقیقات زیادی صورت گرفته  از  جمله گروه تحقیقات پارس  دست به یک سری اقدامات تحقیقاتی زده اند که نتایج آن به شرح ذیل  بوده است :

1 ـ آموزش از طریق بارش فکری توانایی حل مسئله را افزایش می دهد .

2 ـ بارش فکری باعث آفرینندگی  پاسخ های بدیع می گردد .

 

 

مراحل روش بارش فکری

1 ـ خلاقیت و تولید اندیشه              2 ـ قضاوت و ارزشیابی از اندیشه ها بدست آمده در جلسه

ترکیب جلسه :

1 ـ رئیس گروه  ^ یک نفر  معمولاً معلم

2    ـ منشی یا منشی ها  ^ به تعداد شرکت کنندگان بستگی دارد .

3  ـ شرکت کنندگان ^ می تواند 10 تا 400 نفر باشد .

4 ـ مشاهده کنندگان ^ سایر کسانی که در جلسه حضور دارند . به عقیده  ی دکتر سیدنی ، جی ، پارنز استاد دانشگاه بوفالو  20 تا 45 دقیقه مناسب است .

روش پروژه

      یکی از اهداف تعلیم و تربیت امروز در جوامع پیشرفته، تکوین شخصیت افراد برای کسب مهارتهای  زندگی می باشد . برای نیل به این اهداف  باید از روشهای تدریس فعال د رمراکز آموزشی استفاده شود ، یکی از این ، روش پروژه است .

ویژگی های روش پروژه :

1 ـ کار تهیه پروژه ها تا حدودی نظیر فعالیت دانش آموزان در واحد کار است .

2 ـ در این روش فراگیران به طور منظم با اجرای مرحله به مرحله کار آشنا می شوند .

3 ـ چون فراگیران با توجه به علایق خود موضوعی را انتخاب می کنند فعالانه هم در آن شرکت می کنند .

4 ـ در این روش یادگیری عمیق است .

5 ـ دانش آموزان با اجرای این روش اعتماد به نفس پیدا می کنند و بین خود و معلم رابطه ای صحیح برقرار می کنند .

6 ـ بسیاری از رفتارهای اجتماعی مناسب ( تعاون ، احساس مسئولیت و ... ) در دانش آموزان تقویت می شود .

7 ـ میان دروس برنامه ای و زندگی واقعی ارتباط برقرار می شود .

مراحل روش پروژه :

1 ـ تعیین موضوع و هدف : معلم با هماهنگی دانش آموزان اقدام به تعیین هدف و اعلام موضوع می نماید . باید سعی شود که موضوعی انتخاب گردد که مورد علاقه و میل و رغبت آنها باشد وگرنه مانند سایر تکالیف درون کتاب سرد و بی روح خواهد بود .

2 ـ ارائه طرح : مهمترین قسمت  روش ، بحث، گفتگو و تفکر در مورد تنظیم و ارایه طرح  است . معلم باید به دانش آموزان فرصت کافی بدهد که با ذوق و علاقه ی خود برنامه اجرای فعالیت را تنظیم کنند .

3 ـ اجرا : معمولاً دانش آموزان از اجرای طرح و برنامه ای که تدوین کرده اند  بسیار لذت  می برند . در این مرحله معلم باید سعی کند که دانش آموزان از برنامه و طرح اصلی دور نشوند و هر از چند گاهی آنها را هدایت نماید .

4 ـ قضاوت ، ارزشیابی و ارائه گزارش : ارزشیابی و قضاوت صحیح از هر فعالیتی سبب اصلاح و تکمیل آن فعالیت می شود . بدیهی است که انتقادات درست از بطن ارزشیابی دقیق بیرون می آیند .       مثال :  

موضوع دسته بندی برگ ، دانه ، گل ، ریشه ی گیاهان در پایه سوم که هر گروه از دانش آموزان به میل و رغبت خود یکی را انتخاب و پس از تهیه امکانات و وسایل لازم ،  اقدام به دسته بندی  آن نموده و سر انجام سر گروه یا یکی از اعضای گزارش کار خود یا چگونگی کار پروژه خود را قرائت نماید و از طرف سایر گروه ها یا معلم مورد نقد و بررسی قرار گیرد و تذکرات لازم داده شود .

روش ساخت گرایی

       این روش از جمله روشهای فعال و اکتشافی می باشد . چون در این روش به دستاوردهای شخصی ، تولید وابداع روشها و مفاهیم توجه خاصی شده است . این روش  نیز جزء یکی از روشهای مناسب  به حساب می آید . اجرای این روش در آموزش و پرورش

 

متمرکز کمی مشکل است چون دانش آموزان خودشان بعضی از محتوا و راهبردهای لازم را تعیین می کنند . بنابراین برای فعالیتهای مکمل و فوق برنامه که دارای تمرکز چندانی نمی باشند و تدوین و اجرای آنها در اختیار دانش آموزان است مناسب است.

مراحل روش ساخت گرایی

1 ـ کاوش و جستجو : ابتدا معلم موضوع را مطرح و فراگیران از طریق فعالیتهای گوناگون برای کشف راه حل ، مفاهیم و اصول جستجو و کاوش می کنند و نظرات خود را ارائه خواهند داد . این مرحله همچون مرحله ی اول بارش مغزی است .

2 ـ تفهیم و استنباط : در این مرحله وظیفه ی دو جانبه ی معلم و دانش آموزان  بحث و تبادل نظر در خصوص اطلاعات و یافته های مرحله  اول است . در این مرحله معلم با طرح سوال در پی چرایی و چگونگی است .

3 ـ توسعه و تعمیم : مرحله دوم تفهیم و استنباط در حکم تثبیت یا تقویت است و معمولاً پس از تثبیت باید در فکر توسعه و گسترش بود که این عمل ( توسعه ) در دو بعد صورت می گیرد .

ü      وسعت دادن دامنه ی موضوع و مفهوم به دیگر دانش آموزانی که از موضوع بی اطلاع باشند

ü      گسترش دامنه ی عرضی موضوع و مرتبط کردن بیشتر آن با دیگر مفاهیم مشابه

4 ـ بررسی و ارزشیابی : در این مرحله سعی می شود که بین فعالیت های و یافته ها مقایسه ای انجام گیرد و به جستجوی راه و روش مناسب پرداخت . برای ارزشیابی در این مرحله می توان از ابزارهای همچون ( مصاحبه ، مشاهده و ... کمک گرفت .   مثال :

     چگونگی یافتن اندازه ی محیط مثلث ـ ابتدا فراگیران به روش ها و فعالیتهای متفاوت سعی می کنند راه ههای بدست آوردن محیط را بدست آورده و آن را  همچون بارش مغزی بیان نمایند ، سپس نسبت به تفهیم و تشریح آن اقدام می شود  و بعد از آن سعی می شود نسبت به توسعه ی آن اقدام شود ( تفهیم  دیگرگروه ها   ـ کشاندن دامنه ی موضوع به مربع و مستطیل و ... ) و سر انجام ارزشیابی از روش و عمل انجام شده به عمل خواهد آمد .  

روش بدیعه پردازی ( نو آفرینی )

       روش بدیعه پردازی هم یکی از روشهای فعال در فرآیند یاد دهی ـ یاد گیری است در این روش قوه ی خلاقیت دانش آموزان به خوبی افزایش می یابد و باعث تولید ایده های جدید و درک ارتباط بیت مفاهیم می شود . به همین دلیل  این روش نیز یکی از روشهای مناسب به شمار می رود . ضمناً یکی از مهم ترین دستاوردهای این روش تقویت مهارت حل مسئله در فراگیران است .

مراحل روش بدیعه پردازی :

1 ـ  توصیف شرایط موجود : در این مرحله فراگیران با همیاری مربی در مورد وضعیت موجود بخث می کنند و به بررسی آن          می پردازند تا موضوع کاملاً درک و تفهیم گردد . چون فهمیدن اصل مسئله و وضعیت آن کمک شایانی به چگونگی حل آن  می کند . در پایان این مرحله فراگیران بر سر اصل موضوع و مفهوم آن به توافق کافی می رسند و آمادگی لازم برای ادامه فعالیت را کسب می کنند .

2 ـ  قیاس مستقیم : بدیهی است که دو یا چند چیز یا مفهوم تفاوت ها و تشابهاتی با هم داشته باشند بنابراین در این مرحله سعی می شود که فراگیران تفاوت ها و شباهت های مفهوم مورد نظر را با یک  یا چند مفهوم دیگر بیان و شرح دهند .    مثال :

 بگویند که چه قسمت های از بدن شبیه یک پمپ آب کار می کند ؟

به نظر شما معلم چگونه می توان مثل قند شیرین شود ؟

برای جواب به این سوال ها فراگیران به قیاس های متفاوتی دست می زنند که ممکن است بعضی از آنها واقعاً بدیع و بکر باشد .

3 ـ  قیاس شخصی : در این مرحله فراگیران سعی می کنند بین خود و مفهوم مورد نظر هم سویی و هم دلی ایجاد کنند و خود را در درون قیاس و یا در آن را در  قالب  خود شرح دهند ، احساسات و تمایلات خود را بیان نمایند .     مثال :

خود را به جای گردش خون قرار دهند و احساسات خود  را بیان کنند .

هنگام مواجه شدن با یک میکروب چگونه از خود دفاع می کنند .

 

4 ـ  تعارض فشرده : در این مرحله فراگیران با راهنمایی معلم سعی می کنند مفهوم مورد نظر را با استفاده از مفهوم متضاد آن

مقایسه نموده و نظر خود را درمورد آن بیان و حتی علاقه ی خود را به آنها اعلام نماید .               مثال:

وقتی بحث در مورد رگ های خونی است ، معلم می پرسد که دو واژه ی سیاهرگ و سرخرگ را با هم مقایسه نموده و بگویند کدام را بیشتر دوست دارد با هم توضیح دهد .

شب و روز رابا هم مقایسه کند و بگوید کدام بهتر است؟  چرا ؟

5 ـ  قیاس مجدد مستقیم و شخصی : در این مرحله فراگیران ضمن اینکه در باره ی مفهوم قیاس های مستقیم انجام می دهد آن را به اشیاء یا مفاهیم دیگر تشبیه می کند و خود را نیز به جای آن می گذارد و در مورد آن توضیح دهد .      مثال :

ـ خود را به جای خون پاک یا کثیف بگذارد  و در مورد آن توضیح دهد .

ـ یک معلم خوش اخلاق یا معلم بد اخلاق شود و کارهای آن را توضیح دهد .

6 ـ روش مباحثه ای ( بحث گروهی )

        روش بحث گروهی از روشهایی است که سبب رشد و گسترش مهارتهای ارتباطی و تقویت قدرت کلامی فراگیران می شود این روش یکی از روشهای قدیمی و فعال به حساب می آید .

مزایای روش مباحثه ای :

1 ـ بحث گروهی ذهن فراگیران را پویا و فعال می کند .       2 ـ کم رویی و خجالتی بودن فراگیران را کاهش می دهد .

3 ـ توانایی تفکر انتقادی را در آنان افزایش می دهد .          4 ـ گرایش های فراگیران را به موضوع مورد بحث تغییر می دهد

5 ـ آموزش و یادگیری را بر اساس استدلال و توجیه منطقی استوار می گردد .

6 ـ توانایی سخن گفتن و مهارتهای کلامی فراگیران پرورش می یابد .   7 ـ معلم تنها کنترل کننده بحث است و بس

ترکیب اعضای جلسه بحث گروهی :

1 ـ معلم یا مربی در مقام طراح و هدایت کننده بحث که وظایف زیر را بر عهد دارد

ü      انتخاب روش بحث گروهی با توجه به موضوع درس

ü      توضیح شرح وظایف و ارایه اهداف مورد نظر

ü      هدایت جلسه و راهنمایی لازم

ü      ارزشیابی از پیشرفت کار دانش آموزان

2 ـ یک نفر منشی که از بین دانش آموزان انتخاب می شود .

3 ـ دانش آموزان شرکت کننده در بحث

4 ـ دعوت از صاحب نظران در صورت نیاز

5 ـ ناظر گروه از بین دانش آموزان  یا مربی

6 ـ مشاهد گران بحث گروهی   ^ آنها که اجازه ی شرکت در بحث ندارند .

مراحل روش بحث گروهی :

1 ـ  بیان موضوع بحث : گیج و برلایند موضوعات متفاوت برای بحث را به دو  دسته تقسیم می کنند .

ü       موضوعاتی که مورد توافق همگان است و زیاد بحث انگیز نیستند .

ü       موضوعاتی که مورد توافق همگان نیست و بحث انگیز می باشند .

2 ـ یافتن زمینه ای مشترک برای بحث : علاوه بر اننتخاب موضوع بحث باید دانش آموزان برای شروع بحث آماده شوند

 و از نقطه ای شروع کنند برای این کار خواندن فصلی از کتاب ، نقل داستان و یا نمایش فیلمی می تواند کار ساز باشد .

 

3 ـ  بیان هدف های آموزشی بحث : بیان هدفهای آموزشی باعث جلوگیری از سر در گمی ، هدر رفتن وقت و انرژی افراد و محدود

کردن دامنه بحث می شود .

4 ـ  هدایت جریان بحث و گفتگوی اصلی : در این قسمت وظیفه ی معلم این است که پس از صحبت های معمولی و معرفی موضوع و اعلام زمینه مشترک و نهایتاً بیان اهداف آموزشی ، به شنونده ای علاقه مند تبدیل شود و تنها کارهدایت و جلوگیری از خارج شددن موضوع را برعهده  بگیرد .

5 ـ  نتیجه گیری و اعلام مفاهیم مشترک و مورد توافق : در این مرحله نتایج بحث ها و گفتگوها به صورت مفاهیم مشترک و مورد توافق همگان استخراج می شود و فراگیران آنها را یادداشت می کنند در این قسمت باید توجه شود مطالب که همه در مودر آن به توافق رسیده اند جزو آرای شرکت کنند بودن باید از تفسیر به رای آن خودداری شود .

روش جستجوی موقعیت

         در این روش فراگیران ضمن حضور فعالانه در موقعیت شبیه سازی شده ، مفاهیم  و مطالب درسی و اجتماعی را به نحو مطلوبی یاد می گیرند . از ویژگی های این روش ( مشارکت جویی ، تعامل اجتماعی ، اعتماد به دیگران و احساس نیاز به یکدیگر است . )

مراحل روش جستجوی موقعیت :

1 ـ  انتخاب موضوع و استخراج اهداف درسی : که از سوی معلم صورت می گیرد .

2 ـ فضا سازی : در این مرحله معلم به کمک بعضی از دانش آموزان یک موقعیت را در کلاس یا خارج از کلاس شبیه سازی می کند و جهت شروع کار و فعالیت آماده  می کند .

3 ـ حضور در موقعیت : در این مرحله تمامی دانش آموزان کنار موقعیت شبیه سازی شده حاضر شده و معلم راهنمایی های لازم را به عمل می آورد .

4 ـ  توجیه روش : معلم روش کار یا فعالیت را برای دانش آموزان توضیح می دهد و اگر سوالی برای فراگیران پیش آمده باشد آن را توضیح می دهد

5 ـ موقعیت یابی : در این مرحله معلم به دانش آموزان اعلام می نماید که موقعیت های مورد نظر را روی مدل شناسایی  و یا انتخاب نمایند .

6 ـ توصیف موقعیت : در این قسمت معلم از دانش آموزان می خواهد که در مورد موقعیت مورد نظر توضیحات کافی بدهند . البته معلم می تواند به صورت سوال مطالب را بیان و فراگیران به سوالات جواب دهند .

روش ایفای نقش

       این روش در تکوین شخصیت فردی و اجتماعی فراگیران نقش بسزایی دارد .

این روش دارای  امتیازات ویژه ای است که عبارتند  از :

1 ـ ایجاد شور و شوق و انگیزه درونی در فراگیران                   2 ـ مشارکت و فعالیت دانش آموزان

3 ـ کاهش کم رویی و خجالتی بودن فراگیران                        4 ـ افزایش مهارتهای روانی و حرکتی در فراگیران

5 ـ کسب نگرش های جدید و قبول ارزشهای اجتماعی            6 ـ تقویت قدرت مدیریت و سازماندهی فراگیران

شرکت کنندگان در روش ایفای نقش :

1 ـ معلم در مقام مسئول اجرا    2  ـ عده ای از دانش آموزان در نقش بازیگران    3 ـ بقیه دانش آموزان در نقش تماشاچیان

مراحل روش ایفای نقش

1 ـ مرحله انتخاب موضوع : باید توجه داشت که موضوع ( قابل فهم باشد ـ دارای اهداف اجتماعی باشد ـ قابل اجرا باشد ـ در توان کلاس و مدرسه باشد ـ موضوع جذاب و با روحیه فراگیران تناسب داشته باشد . )

 

2 ـ نوشتن نمایش نامه : پیکره اصلی روش نمایشی نوشتن نمایشنامه است که لازم است در نوشتن آن دقت کافی معمول گردد .

پس باید بین جملات و محتوا توالی منطقی وجود داشته باشد ـ جملات تا حد امکان کوتاه و قابل فهم باشند ـ دارای ابتدا و انتها باشد .

 

3 ـ تعیین نقش : در این مرحله باید به نکات زیر توجه شود.

ý       انتخاب نقش بر اساس توانایی و علاقه ی دانش آموزان باشد  .

ý      سعی شود نقش های منفی اکثراً به یک یا جند نفر خاص داده نشود .

ý      ویژگی های شخصیتی و ساختار بدنی ( قد ، وزن و ... ) مورد توجه باشد .

4 ـ تهیه امکانات و تجهیزات                                           5 ـ آمادگی و تمرین مقدماتی

6 ـ اجرای نمایش : مرحله اصلی نمایش است             7 ـ بررسی و ارزشیابی

روش گردش علمی

         گردش علمی فعالیتی است که دانش آموزان در خارج از محیط مدرسه انجام می دهند و در این فرآیند سه وظیفه مهم ( برنامه ریزی ـ سازماندهی و اجرا ) را شخصاً و با راهنمایی معلم انجام می دهند و نهایتاً اقدام به جمع آوری اطلاعات و گزارش نویسی خواهند نمود .

        این فعالیت بر اساس محتوا و هدف درس انتخاب می شود و هیچ محدودیتی ندارد . زمان لازم جهت انجام گردش علمی بستگی به اهداف و برنامه های در دست اقدام دارد . این فعالیت بر دو اصل علم آموزی و تفریح استوار است و نباید هیچ کدام بر دیگری ترجیح داده شود وگرنه هدف فعالیت خدشه دار شده و اهمیت خود را از دست خواهد داد .

        مراحل گردش علمی :

در روش علمی به  جهت حساسیت آن لازم است به جای مراحل به توصیه های لازم توجه و اشاره شود .

1 ـ تعیین موضوع و اهداف گردش علمی : پاسخ به این سوال که به چه منظوری گردش علمی را انجام می دهیم .

2 ـ تعیین محل مناسب گردش علمی : برای دست یابی به اهداف مورد  نظر به کجا باید برویم ؟

3 ـ تهیه امکانات مورد نیاز : برای دست یابی به اهداف مورد نظر به چه وسایلی نیاز داریم ؟

4 ـ سازماندهی : جهت اجرای دقیق و مناسب لازم است که قبل از اجرا  تقسیم کار شود ؟

5 ـ هماهنگی با اولیاء : اعلام محل گردش علمی ـ دریافت رضایت نامه ـ استفاده از توانایی های اولیاء جهت همکاری در صورت نیاز

6 ـ تدوین برگه های گزارش نویسی    7 ـ ارائه گزارش و جمع بندی آن

روش پس ختام یا ( اس ، کیو ، فور ، آر ) ( SQ4R)

       روشی انفرادی برای درک مطلب و یادگیری بعضی از موضوعات مورد استفاده قرار می گیرد . این روش بر سه اصل مهم استوار است :

1 ـ سازماندهی     2 ـ بسط معنایی      3 ـ تمرین بازیابی

مراحل روش پس ختام :

1 ـ  پیش خوانی ( خواندن اجمالی )              2 ـ سؤال کردن                        3 ـ خواندن

4 ـ تفکر                                                              5 ـ به خاطر سپردن                   6 ـ مرور کردن